Van bouwwerk naar levenswerk

De kosten zijn niet het probleem

In de projectontwikkelingssector is ‘nieuw’ vaak synoniem aan ’risico’. Terwijl dat in het geval van natuurinclusief bouwen niet zo hoeft te zijn. Niet bij zo’n project als Sawa, maar ook niet in een woonwijk of kleiner project. Veel zaken die normaal gesproken al snel als drempels worden gezien, zijn technisch en organisatorisch oplosbaar. De meerkosten zitten dan ook niet in de kern van natuurinclusief bouwen: het gaat om anders kijken naar je ruimten, je beplanting. Posten die, afgezet tegen de bouwsom, beperkt zijn. “De kosten zijn niet het probleem; je moet het vooral wíllen,” aldus de Mark Compeer, projectontwikkelaar van NICE Developers.

Concreet: in het project van Sawa zijn 140 nestkasten voor vogels en vleermuizen geïntegreerd; de stukprijs van een duurzame kast ligt ruwweg tussen 15 en 25 euro. Dat is verwaarloosbaar naast de kosten per woning en werkt alleen goed als je het vroeg in het ontwerp meeneemt.

Dankzij 1 telefoontje van ‘iets voor de natuur, naar natuurinclusief’

De belangrijkste stap is om natuurinclusief bouwen niet als eindproduct te zien. Of per definitie als drempel. Maar om het ontwerp anders te benaderen. Doe dit door een ecoloog te betrekken vanaf dag één. “Bij Sawa bekeek de ecoloog ons gebouw vanuit de ogen van een vogel en benaderde het als een ‘berg’. Verschillende hoogtezones en windoriëntaties vragen om verschillende habitats. Veel soorten prefereren bijvoorbeeld de oostgevel (minder zon en wind). Zo ontstaan logische posities voor verschillende kasttypen en bijpassende beplanting. Een slechtvalkkast op het dak, andere openingen en plaatsingen voor mussen, mezen en vleermuizen.”

Om te weten hoe jij slimme ecologische keuzes kunt maken, is een telefoontje naar de ecoloog genoeg. Het resultaat is geen set losse ingrepen, maar een consistent ecologisch programma in de schil.

Natuurinclusief bouwen vraagt om continuïteit met wat er al is. In Rotterdam zijn fruitbomen verplant en is de bovenste centimeters toplaag, inclusief zaadbank, tijdelijk opgeslagen en later op het dak weer teruggebracht. Zo verhuist de lokale vegetatie letterlijk mee het gebouw op. Dit kan in het groot, maar ook prima in het klein.

Zo maak je de bewoners blij

De aansluiting met de omgeving is daarom geen bijzaak: overleg met de gemeente hoe het gebouw en openbare ruimte samen een sterkere groenstructuur kunnen vormen. Dat vergroot effect en draagvlak. Maar ook communicatie met de bewoners is natuurlijk enorm belangrijk. Als je aan de voorkant uitlegt wat “wonen tussen planten en vogels” betekent. Snappen ze ook dat een beetje praktisch beheer daarbij hoort. Maar het zal je verbazen hoe bewoners groen en biodiversiteit waarderen. Van de vlinders tot de lieveheersbeestjes. Of minder muggen en veel schaduw. Bij het project in Rotterdam is er geen enkel bezwaar ingediend. Puur doordat de buurt betrokken werd. Duidelijkheid vooraf vergroot tevredenheid achteraf.

Moet ik me nu echt druk maken om één zo’n vogeltje?

De druk staat er vol op. We hebben meer woningen nodig in Nederland. En we begrijpen de discussie. Maar het gaat niet om dat ene vogeltje. Want die ene vogel heeft een eigen plek in een compleet ecosysteem. Bij Sawa deden we veel meer dan nestkastjes en grond verplaatsen. Houtbouw draagt bij aan klimaatdoelen, maar een houten toren bouwen zoals wij deden is best complex. Dit alles is niet nodig om al een klein beetje bij te dragen.

En de grootste winst ontstaat wanneer élk project iets bijdraagt. Veel kleine ingrepen vormen samen een netwerk van leefgebieden en stapstenen waar vogels en grondgebonden fauna van profiteren. Anders gezegd: als we allemaal “een beetje” doen, ontstaat er een systeemverandering.

En concreet? Dit kun je vandaag al doen:

1. Formuleer een natuuropgave (klein of groot) aan de start. Maak van “netto leefruimte voor soorten” een expliciet projectdoel naast programma en kosten. Leg het vast in het PvE en ontwerp erop.

2. Hou het simpel en begin vroeg in het proces. Kijk bijvoorbeeld hoe je een parkeerplaats niet vol met asfalt gooit (is duur), maar grastegels gebruikt (goedkoop en natuurinclusief). En werk met de bodem en buurt. Of, ja daar is het voorbeeld weer, waar je de nestkasten wilt plaatsen.

3. Bel de ecoloog. Laat soorten en microklimaten de plaatsing van insectenhotels en beplanting bepalen (hoogte, oriëntatie, type). Diegene zorgt ervoor dat je niet zomaar iets doet. Een ecoloog vertaalt bestaande eisen naar concrete maatregelen die passen bij wensen van de natuur en de omgeving van jouw project. Want de natuur hier in Rotterdam heeft andere (woon)wensen dan die in Zeeland, Amsterdam of Twente.

Natuurinclusief bouwen is geen marketinglaag, maar vakwerk: keuzes aan de voorkant, consequent doorvertaald. Het levert waarde op voor klimaat, ecologie en bewoners. En past binnen professionele randvoorwaarden van tijd, budget en kwaliteit.

Je bouwt ook voor je (klein)kinderen

Tot slot, misschien wel het belangrijkste. We gingen ooit de bouw omdat we mooie dingen wilde maken. Gebouwen, huizen, wijken om trots op te zijn. Sawa begon als bouwwerk, maar is nu letterlijk een levenswerk geworden. Een plek waar mensen vogels en insecten door elkaar leven.