Interview: Renewi en NS werken samen aan een circulaire businesscase

Als we het hebben over circulair ondernemen; wat is dan het eerste waar je vandaag de dag aan denkt?

Alice: “Dan denk ik als eerste aan verantwoordelijkheid nemen voor je keten. Welke grondstoffen gebruik je hoe kun je dat anders doen?”

Sacha: “Afval bestaat niet. Bij NS is dat altijd ons uitgangspunt. Daardoor denken we anders na over alle bedrijfsbeslissingen. Dat begint al bij het design van iets als de vloeren van onze treinen, gemaakt van hout en linoleum. Voorheen lijmden we die aan elkaar waardoor je er daarna eigenlijk niets meer mee kon. Tegenwoordig schroeven we ze, waardoor we deze natuurproducten prima kunnen recyclen.”

Alice: “En daar zijn wij natuurlijk heel erg blij mee!”

Hoe is dit denken de afgelopen tien jaar veranderd?

Alice: “Ik zie dat er steeds meer ruimte komt voor het gesprek tussen ketenpartners over hoe samen op te trekken voor meer circulariteit en materialenbehoud. En ja, wetgeving als de CSRD en VSME helpen. Steeds meer bedrijven zijn zich hierdoor bewust dat ze zelf ook impact kunnen maken met circulair ondernemen, ook kleine bedrijven.”

Sacha: “De contractmanager van ons afvalcontract zit tegenwoordig bij ons in het team inkoop. Wat je inkoopt bepaalt uiteindelijk welk afval je hebt.”

Onze CEO Ankie van Wersch pleitte onlangs in de Volkskrant voor circulair ondernemen als oplossing voor de geopolitieke druk op grondstoffen. Herkennen jullie dit?

Alice: “We zien zeker meer aandacht voor kritieke materialen. Recycling alleen gaat Europa niet onafhankelijk maken, maar er is nog een grote winst te behalen. Het is natuurlijk zonde als grondstoffen na recycling terug naar Azië gaan, terwijl we in Europa ook producenten hebben die de recyclaten toepassen. Wat dat betreft zou het mooi zijn als ‘Processed in the EU’ beter gewaardeerd wordt, en meer materialen binnen de EU in de recycling-productie-inkoopketens blijven circuleren.”

Sacha: “In coronatijd konden wij de productielijn voor treinwielen laten draaien omdat we een deel van het staal daarvoor recyclen. Dat is voor ons een duidelijk voorbeeld van hoe je circulair interessant maakt voor de business.”

Alice: “Dit is de toekomst. Steeds meer bedrijven krijgen de behoefte om zelf ketens te sluiten. Netbeheerders die hun partners om tafel uitnodigen om tot circulaire kabels te komen, en zo risico’s afdekken. Circulair is steeds meer een businesscase. Bedrijven worden minder afhankelijk van schommelingen in beschikbaarheid en prijs van grondstoffen die ze nodig hebben.”

Wanneer is circulair voor NS écht een businesscase?

Sacha: “We weten stap voor stap meer over welke kritieke grondstoffen er in onze treinen zitten. Aluminium, leer, kabels. Inmiddels zit er gemiddeld 33 procent recyclaat in onze nieuwe treinen. Dit doordat we met de International Union of Railways, de brancheorganisatie, tot een materialenpaspoort zijn gekomen. Dat helpt enorm bij het schrijven van tenders. Je ziet dat er genoeg partijen zijn die aan deze vraag naar recyclaat kunnen voldoen.”

Wat ziet Renewi als de grootste uitdaging als het gaat over circulair ondernemen?

Alice: “Data. Bedrijven geven aan dat ze inzicht willen in hun impact en hoe dat te verbeteren. We hebben al heel wat impactdata berekend met TNO en Haskoning. Eerst voor CSRD, nu ook VSME. Dat was voor ons nieuw. We wisten wel wat er gebeurt binnen onze eigen operatie, maar nu kijken we ook verder in de keten. Die data moeten we echt ophalen.”

En bij NS, Sacha?

Sacha: “De grootste uitdaging voor circulariteit zit bij het ontwerp. Qua afval is reizigersafval scheiden aan de bron lastig. Nu scheidt Renewi dat voor ons na, waardoor we de grondstoffen voor de kringloop behouden. Verder hebben we een uitdaging in logistiek en ruimte. Op de stations produceren winkels ook afval, dat wordt verzameld in de afvalstraat op het station. Die ruimte is vaak klein, vrachtwagens komen er niet altijd goed bij. En het ontbreekt vaak aan fysieke ruimte om afval echt goed te scheiden.”

Wat doen jullie daaraan?

Sacha: “Ook hier helpt data. Als we zien dat plastic de grootste stroom is, maar ruimte ontbreekt, dan halen we dat bijvoorbeeld vaker op. We laten ook afvalcoaches van Renewi meedenken over hoe we werkplaatsen en stationsomgevingen kunnen optimaliseren. De sleutel ligt bij aandacht. Trek een zak open en kijk wat erin zit. Met die data kun je al snel verbetering doorvoeren.”

In hoeverre zien jullie circulair ook als een manier om CO2 te besparen?

Alice: “CO2-uitstoot en circulariteit zijn vaak gelinkt. De grootste scope 3-emissies zitten voor Renewi in de verbranding van bedrijfsrestafval. Ons doel is 2050 netto nul, dus we pakken elke kans aan. Alles dat wij recyclen of voorbereiden voor recycling, hoeft niet te worden verbrand. Onze klanten zien dat ook terug in hun impactrapportage; beter sorteren aan de bron leidt tot minder restafval, en direct minder emissies. Onze inzet zit de komende jaren op meer grondstoffen uit afval halen en meer elektrisch transport. Maar we moeten keuzes maken.”

Waar zit de moeilijkheid bij die keuzes?

Alice: “We kunnen niet van nul naar honderd. Verduurzaming vergt een langeretermijnvisie, vaak een investering vooruit, en er zijn afhankelijkheden om rekening mee te houden.”

En hoe los je dat dan op?

Alice: “Ook Renewi zoekt samenwerking op om meer impact te maken in de keten. Want al zijn sommige initiatieven nog niet rendabel, er staan steeds vaker klanten op zoals NS, die bereid zijn om de innovaties in hun afvalketen mede mogelijk te maken. Mede dankzij de NS is zo Circulair+ ontstaan. Een nieuwe dienst waarmee klanten zelf kiezen hoe ze impact maken met hun afval. Ze verbeteren meetbaar en transparant op circulariteit en CO2 door voor inzameling met EV-truck of op HVO-biodiesel te kiezen, of recycling van hout of restafval. We hebben hier een auditeerbaar systeem voor ontwikkeld, dat voortbouwt op de impactrapportages van de klant. Daarmee is betrouwbaarheid geborgd.

De NS koos bijvoorbeeld voor elektrisch rijden. Dit betekent niet direct dat elke Renewi-truck elektrisch rijdt voor de inzameling van het afval van de NS, maar het helpt wel om de transitie te versnellen. Bovendien kan NS de duurzaamheidsvoordelen wél vanaf moment één gebruiken in hun impactrapportages.”

Waarom heeft NS voor Circulair+ gekozen?

Sacha: “We zijn een maatschappelijk bedrijf met impact. Daar waar we kunnen willen we transitie helpen. En nee, dat mag zeker niet alles kosten maar het mag wel in balans zijn. Wat is de CO2-opbrengst ten opzichte van de kosten? We hebben ambitieuze plannen om ons te houden aan Science Based Targets. Daarnaast hebben we een prestatie-afspraak met de overheid over ‘vermeden CO2’. Dit gaat over de hoeveelheid CO2 die we vermijden doordat reizigers voor de trein kiezen in plaats van de auto, minus onze eigen CO2-uitstoot (scope 1, 2 & 3). Dit helpt hier enorm bij.”

Wat zijn de resultaten tot nog toe bij NS?

Sacha: “Inmiddels hebben we al ongeveer 94.000 kg bespaard op CO2-emissies. Ook is 24,6 procent meer restafval gerecycled.”

Tekst gaat door onder de afbeelding.

Klanten betalen extra voor Circulair+. Wat rechtvaardigt die toeslag en waarom zijn bedrijven bereid extra hiervoor te betalen?

Alice: “Het zijn innovaties die zich financieel niet rond rekenen en die de impact van afvalverwerking verbeteren. Klanten claimen deze impact meetbaar als een verbetering in hun waardeketen. Na twaalf maanden krijgen ze een certificaat waarin staat welke activiteiten, batches én impact aan hen zijn toegewezen. Dat is ultiem transparant.”

In hoeverre gaat Circulair+, waarbij restafval nagesorteerd wordt, in tegen goede bronscheiding?

Alice: “Niet. Het is aanvullend. Uiteraard is goede bronscheiding altijd beter voor het milieu. Als Renewi blijven we hameren op de noodzaak van goede bronscheiding.”

Het nieuwe kabinet heeft de ambitie om toe te werken naar een volledig circulaire economie in 2050. Wat zou dat in ideaalsituatie voor NS betekenen?

Sacha: “Ik hoop dat dan van elk product een heel groot deel aantoonbaar gerecycled is. Dat we alles wat we niet meer nodig hebben in een kringloop kunnen behouden. Opvallend is: die droom is niet eens zo ver weg. NS organiseert veilingen met spullen die we niet meer nodig hebben en verkopen elke keer uit. Er is volop handel in oude materialen. Recyclaatproducten komen al regelmatig binnen. En aan de achterkant kunnen we steeds meer recyclen. Kortom, ik denk dat we er al in 2030 kunnen zijn!”

En voor Renewi?

Alice: “Ja, ik zou ook wel voor 2030 willen gaan. Toen ik bij Renewi kwam werken had ik nog het droombeeld van stortplaatsopgravingen als grondstoffenmijn van de toekomst. Maar dat beeld heb ik voorlopig losgelaten. De innovatie blijft achter, en we hebben de politiek nodig. De wetgeving is de afgelopen jaren te wisselend geweest waardoor er minder voortgang is geboekt dan had gekund. Dat is pijnlijk. Bij ons gaat alles over grote schaal. We hebben grote investeringen gedaan, anticiperend op beleid dat niet kwam. De businesscase voor circulair is haalbaar, maar dan moet de politiek meedoen, in Den Haag maar ook zeker in Brussel.”