Eigen afval eerst: grondstoffen zijn macht, maar Nederland is naïef

Wie controle heeft over grondstoffen, heeft de macht. Olie, metalen, zeldzame aardmaterialen: ze financieren oorlog, beïnvloeden markten en bepalen wie aan tafel zit bij geopolitieke beslissingen.

De voorbeelden liggen voor het oprapen. Rusland gebruikt gas als onderhandelingstool. Nord Stream 2 was geen pijplijn, maar een geopolitiek machtsproject. China bezit meer dan de helft van de Congolese kobaltmijnen. Kobalt is cruciaal voor batterijen - en dus voor defensie. Guinee is rijk aan bauxiet, de basis voor aluminium. Aluminium is onmisbaar voor luchtvaart en militaire voertuigen. Ook daar controleert China de keten. En dan is er Groenland: zeldzame aardmetalen, uranium, koper, olie, gas. Alles wat nodig is voor energie, wapensystemen, infrastructuur. Door smeltend ijs worden deze koude, noordelijke gebieden ineens bereikbaar. Waar de VS ooit olieoorlogen voerde in het Midden-Oosten, verschuift de strijd nu naar het noorden. Een cold rush, waarin grootmachten nieuwe invloedssferen claimen.

Nederland is geen grootmacht, maar we spelen een merkwaardige rol in het wereldtoneel van grondstoffen. We importeren meer dan 60 procent van onze grondstoffen van buiten de EU, terwijl andere EU-lidstaten dat voor gemiddeld 40 procent doen. Voor metalen zijn we zelfs voor 100 procent afhankelijk van andere landen. Tegelijkertijd produceren we grondstoffen nauwelijks zelf. En doordat de kwaliteit van producten omlaag gaat, hebben we alleen maar meer grondstoffen nodig. Dat maakt ons extreem kwetsbaar. Zeker nu grondstoffen steeds vaker worden ingezet als politiek pressiemiddel. Maar terwijl grootmachten hun greep versterken, is de Nederlandse politiek van plan het budget voor de circulaire economie te halveren – de enige kans die onze grondstoffenimport kan vervangen.

Hiermee nemen we onze eigen (en enige) voorraad niet serieus: afval. Zonder waardevolle grondstoffen onder de grond moeten we het hebben van de grondstoffen boven de grond. Jaarlijks produceren we tientallen miljarden kilo’s aan restmateriaal. In een wereld waar toegang tot primaire grondstoffen steeds meer onder druk komt te staan, is dat geen rommel - het is een strategische reserve. En toch verbranden we het. Exporteren we het. Zien we het als probleem, in plaats van waardevol, strategisch kapitaal.

Gelukkig zijn er bedrijven die wél de kansen van hergebruik en recycling zien. UBQ Materials maakt biobased plastic van restafval. Geen fossiele import meer nodig. Marine Metals ontmantelt volautomatisch schepen in Barendrecht tot staal. Minder mijnbouw, minder afhankelijkheid. Renewi verwerkt afval tot nieuwe grondstoffen, zodat er nieuwe producten van kunnen worden gemaakt. Waar bedrijven bouwen aan autonomie, doet de overheid een stap terug. Volgende week staat het begrotingsdebat op de agenda. Zoals het er nu naar uitziet, wordt een halvering van het budget op circulair daar goedgekeurd. Dat is niet zomaar een bezuiniging – dat is een bewuste keuze voor afhankelijkheid van landen als China, Rusland en de VS.

Als Nederland werkelijk waarde hecht aan veiligheid, energiezekerheid en autonomie, dan draait de Kamer de bezuinigingen terug, behandelt het circulariteit als strategische waarde, en geeft het bedrijven de zekerheid om te investeren in grondstoffenonafhankelijkheid. Want wie afval ziet als restproduct, mist de kern. Wie het verbrandt, verbrandt autonomie.

Deze opinie verscheen op 19 januari in de Volkskrant.